مقاله رابطه طومار شيخ بهايي با تقسيم سنتي آب زاينده رود؟ که چکیده‌ی آن در زیر آورده شده است، در زمستان ۱۳۸۸ در جغرافيا و مطالعات محيطي از صفحه ۵ تا ۱۴ منتشر شده است.
نام: رابطه طومار شيخ بهايي با تقسيم سنتي آب زاينده رود؟
این مقاله دارای ۱۰ صفحه می‌باشد، که برای تهیه‌ی آن می‌توانید بر روی گزینه‌ی خرید مقاله کلیک کنید.
کلمات مرتبط / کلیدی:
مقاله طومار
مقاله شيخ بهايي
مقاله ۳۳ سهم
مقاله حقابه
مقاله بلوک آبخور
مقاله خط سياقي
مقاله دلايل تاريخي – جغرافيايي
مقاله سياست و فرهنگ

نویسنده(ها):
جناب آقای / سرکار خانم: حسيني ابري سيدحسن

چکیده و خلاصه‌ای از مقاله:
رودخانه آب شيرين و دايمي حوزه داخلي ايران، از قديم الايام به ضرورت بهره برداري و بهره وري درست در منطقه خشک با اقليم ناپايدار اصفهان و حومه، داراي نظم و نسق (تقسيم نامه) ويژه اي بوده است. آخرين تقسيم نامه آن در عرف جامعه محلي بنام طومار شيخ بهايي موسوم شده است.
بر اساس اين طومار کل آب رودخانه به ۳۳ سهم کلي و ۲۷۵ سهام جزيي تربين ۷ بلوک آبخور آن که از حدود ۷۰ کيلومتري غرب اصفهان تا ۱۲۰ کيلومتري شرق اين شهر ادامه داشته است تقسيم شده است. (حسيني ابري، ۱۳۷۹، ۷۱)
تقسيم آب بر اساس طومار از ۷۵ روز بعد از نوروز تا آخر آبان ماه به مدت ۱۶۰ روز مجري بوده و در فصول سرد سال که نياز به آبياري وجود نداشته است، به اصطلاح رودخانه آزاد بوده، و هر کس به هر ميزان نياز داشته است مي توانسته از آن بهره برداري نمايد.
از ويژگيهاي اصلي طومار يکي اين است که، در آن هيچ روستا و مزرعه در کل منطقه و هيچ باغ و محله اي در داخل شهر از قلم نيفتاده و نماي بيش از يکهزار واحد آبياري آن در ۲۷ صفحه A4 تنظيم شده و از شرح و بست هاي بي مورد در آن خود داري شده است. (بازنويس طومار)
ويژگي ديگر آن اين که، طومار به خط سياقي نوشته شده است و بعضا اسامي آن بدون نقطه ثبت شده که تطبيق محلي آن براي غير اهل فن کمي مشکل است. نگارنده در کتاب زاينده رود از سرچشمه تا مرداب، کوشيده است تا اين مشکل را حل نمايد. طومار مزبور تا سالهاي اخير که شبکه جديد آبياري رودخانه تکميل نشده بود (در بلوک آيدُغمش، آشيان و رودشتين) مجري بود.
در اينکه طومار ابداع مرحوم شيخ بهايي، فيلسوف و رياضي دان بزرگ زمان صفويه است يا خير؟ بعضي از نويسندگان که اصولا زمان کافي براي کشف حقايق را ندارند، بصورت کپيه از نويسندگان قبل از خود، و همه آنان نيز از مرحوم استاد سيد نفيسي نوشته اند، «طومار کار بزرگ مرحوم شيخ بهايي است»، که در اين زمينه دو مشکل، يکي جديد بودن تمدن آبياري زاينده رود را و ديگري تعلق آن را با همه عظمت آن به يک فرد، نسبت مي دهند که جاي تاسف است.
نگارنده طي بيست و چند سال بررسي اسنادي و ميداني در مسير زاينده رود با دلايل مختلف و ضمن احترام عميق به دانشمندان گذشته اين سرزمين با دلايل مختلف از جمله: دلايل جغرافيايي، تاريخي و متن خود طومار به اين واقعيت رسيده است که طومار تکامل يافته، تاريخ، جغرافيا، سياست و فرهنگ سرزمين اصفهان است و با تغييراتي که در اعصار و قرون در آن راه يافته حداقل به بيش از ۲۰۰۰ سال قبل مي رسد. (حمزه اصفهاني ۱۳۶۷، ص ۶۲)