منابعی که می توان در کارهای علمی از طریق آنها اطلاعات لازم را بدست آورد، عبارتند از:

۱- تجربیات

۲- افراد و مراجع صاحب صلاحیت ۳- استدلال قیاسی

۴- استدلال استقرایی

۵- روش علمی البته هر یک از منابع اطلاعاتی فوق می تواند در تلفیق با دیگر منابع مورد استفاده قرار گیرد.

۱- تجربیات

ریشه ابتدایی ترین و در عین حال اساسی ترین راه حل مسائل در تجربیات شخصی نهفته است. انسان به کمک تجربه قادر است، بسیاری از مشکلات خود را حل کند. قسمت اعظم معرفتی که از نسلی به نسل دیگر انتقال یافته است حاصل تجربه بشر است. در شرایطی که انسان در حل مسئله ای تجربه شخصی ندارد، راه حل طبیعی آن است که با شخصی که در این رابطه تجربه دارد مشورت کند. از این رو است که چنانچه انسان توانایی استفاده از تجربه های خود و دیگران را نداشت، پیشرفت او غیر ممکن میشود. در واقع توانایی یادگیری از طریق تجربه یکی از ویژگی های عمده رفتار هوشمندانه بشر است. با این همه، این منبع اطلاعاتی محدودیت هایی نیز دارد، زیرا میزان و شدت اثرپذیری یک شخصی از یک حادثه یا یک رویداد به ویژگیهای شخصیتی و فیزیولوژیک او بستگی دارد، به طوری که دو نفر از یک موقعیت واحد، تجربه های متفاوتی کسب می کنند.

نقطه ضعف دیگر تجربه این است که گاهی اوقات انسان نیازمند اطلاعاتی است که نمی تواند آن را از طریق تجربه بیاموزد.

۲- افراد و مراجع صاحب صلاحیت

, قتی که انسان درباره یک یدیده خاصی تجربه ندارد، دست نیاز به طرف افراد و مراجع صاحب صلاحیت دراز می کند. گرچه نظر صاحبنظران بر منابع اطلاعاتی معتبر استوار است، آنان در بین خود اختلاف نظر نیز دارند. نظر یک صاحب نظر وقتی پذیرفته می شود که ادعاهایش بر تجربه یا منابع اطلاعاتی شناخته شده مبتنی باشد

استدلال قیاسی

ارسطو و پیروانش استدلال قیاسی را به کار میبردند. آنها از کل به جزئیات پی میبردند. یعنی پژوهشگر در این روش واقعیت های شناخته شده موجود را در کنار هم قرار داده و به نتیجه گیری میپردازد. این عمل از طریق قیاس منطقی که دارای فرآیندی به شرح زیراست، انجام می شود:

۱- مقدمه کبری

۲- مقدمه صغری

۳- نتیجه گیری

مثال: الف – همه مواد از اتمها تشکیل شد هاند. (مقدمه کبری)

ب- آب یک ماده است. (مقدمه صغری)

ج- آب از اتم ها تشکیل شده است. (نتیجه گیری) به عبارت دیگر این روش: الف- بر یک فرض عمده یا از پیش پذیرفته شده استوار است.

ب – یک فرض فرعی که شامل یک مورد خاص حقیقت یا رابطه بر اساس ان اجرا می شود.

.ج – یک نتیجه گیری که در نتیجه گیری تعدادی اصول وجود دارد در استدلال قیاسی چنانچه مقدمه ها درست باشند، نتیجه هم الزاماً درست است. محدودیت های استدلال قیاسی:

۱- نتیجه یک قیاس منطقی هیچگاه نمیتواند از محدوده مقدمه تجاوز کند، بنابراین برای دستیابی به نتیجه درست باید مقدمه را صحیح تدوین نمود، زیرا نتایجی که به دست می ایند، در واقع بسط اطلاعات پیشین هستند و پژوهش های علمی نمیتواند تنها بر این گونه استدلالی هااستوار باشد.

۲- استدلال قیاسی میتواند با ترسیم روابط موجود روابط جدیدی کشف کند ولی هرگز نمی توان آن را به عنوان منبعی برای توسعه و تولید اطلاعات جدید استفاده کرد. باید گفت استدلال قیاسی به پژوهشگر کمک میکند تا با استفاده از نظریه های موجود برای وقوع پدیده هایی که به وقوع میپیوندند، پیش بینی کند.

۴- استدلال استقرایی

فرانسیس بیکن )Francis Bacon( اولين کسی است که این روش به کار برد. s معتقد بود گیری کلی بپردازد. او توصیه می کند که برای رسیدن به حقایق باید به طور مستقیم درطبیعت به مشاهده پرداخت و تعصبها را باید کنار گذاشت. لیکن کسب اطلاعات مستلزم مشاهده طبیعت و جمع آوری جزئیات و دست یافتن به یک نتیجه کلی است. روش استدلال استقرایی عکس روش استدلال قیاسی است. به مثالی در این مورد توجه کنید: همه مولکولها از اتم ها تشکیل شدهاند.

H2O يک مولکول است.

H2O از اتم ها تشکیل شده است. همانطور که ملاحظه می شود در استدلال قیاسی قبل از دستیابی به نتیجه، مقدمه باید دانسته شده باشد، اما در استدلال استقرایی نتایج با مشاهده نمونه و تعمیم به کل حاصل می شود. در روش استدلال استقرایی برای رسیدن به یک نتیجه مطلوب همه نمونه ها باید مورد بررسی قرار گیرد. به طوری که در مثال فوق چنانچه پژوهشگر بخواهد مطمئن شود که آب از اتم ها تشکیل شده یا خیر باید مولکول آب را مورد بررسی قرار دهد، بنابراین استدلال استقرایی تنها موقعی قابل اعتماد است که گروه مورد پژوهش کوچک باشد. بنابراین پژوهشگر، پژوهش خود را در مورد نمونههایی کوچک انجام میدهد و نتایج را به گروهی بزرگ تعمیم می دهد.